Erteleme Alışkanlığı

“Birazdan başlayacağım.”, “Yarın daha verimli çalışırım.” veya “Önce biraz telefonla ilgileneyim.” gibi düşünceler birçok öğrenci için sıradan görünse de, akademik performansı düşüren en önemli davranış kalıplarından biri erteleme alışkanlığıdır. Erteleme, tembellik değildir; çoğu zaman beynin zorlayıcı görevlerden kaçınmak için geliştirdiği doğal bir savunma mekanizmasıdır.

Profesyonel akademik koçlukta erteleme davranışı, yalnızca zaman yönetimi problemi olarak değerlendirilmez. Çünkü öğrencilerin büyük bir kısmı ne yapacağını bilmediği için değil, başlamayı zor bulduğu için çalışmayı erteler. Bu nedenle önce davranışın altında yatan psikolojik neden analiz edilmelidir.

Koçluk sürecinde erteleme davranışı genellikle şu nedenlerden kaynaklanır:

• Başarısız olma korkusu
• Mükemmeliyetçilik
• Hedeflerin gerçekçi olmaması
• Dikkat dağınıklığı
• Dijital bağımlılık
• Düşük öz yeterlilik algısı
• Plansız çalışma sistemi
• Zihinsel yorgunluk

Yaklaşık 6.000’in üzerinde sınav öğrencisiyle yaptığımız gözlemler göstermektedir ki öğrencilerin önemli bir kısmı ders çalışmayı değil, ders çalışmaya başlamayı zor bulmaktadır.

Nörobilim açısından bakıldığında beynimiz kısa vadeli haz sağlayan davranışlara yönelmeye eğilimlidir. Sosyal medya, oyun veya kısa videolar anlık dopamin salınımını artırırken; ders çalışmanın ödülü daha geç ortaya çıkar. Bu nedenle beyin, çaba gerektiren görevleri erteleme eğilimi gösterebilir.

Profesyonel koçlukta kullandığımız yöntemlerden biri Başlangıç Direncini Azaltma Modelidir. Öğrenciden saatlerce çalışması değil, yalnızca ilk 10 dakikayı tamamlaması istenir. Çünkü davranış bilimleri, en zor kısmın çoğu zaman devam etmek değil; başlamak olduğunu göstermektedir.

Bir diğer yöntem ise görev parçalama tekniğidir. Beyin büyük ve belirsiz hedefleri tehdit olarak algılar. “Bugün matematik çalışacağım.” yerine; “Fonksiyonlar konusunda iki kazanımı bitireceğim.” gibi net ve ölçülebilir hedefler belirlemek, davranışı başlatmayı kolaylaştırır.

Koçluk sürecinde ayrıca öğrencinin erteleme döngüsü analiz edilir. Hangi saatlerde çalışmayı ertelediği, hangi derslerden kaçındığı ve hangi duyguların ertelemeyi tetiklediği kayıt altına alınır. Çünkü davranış değişikliği, farkındalıkla başlar.

Unutulmamalıdır ki erteleme alışkanlığı irade eksikliği değildir. Doğru planlama, küçük başlangıçlar, sürdürülebilir çalışma rutinleri ve düzenli geri bildirimlerle değiştirilebilen bir davranış örüntüsüdür. Başarılı öğrenciler, çalışmayı hiç ertelemeyen öğrenciler değil; ertelemeye rağmen yeniden başlayabilen öğrencilerdir.